عاشورا به تاريخ شمسي كي بود؟

انطباق دقیق رویدادهای تقویم هجری قمری و شمسی کار سختی است؛ اما با استفاده از نرم‌افزارهای رویت هلال مشخص می‌شود که عاشورای 61 هجری قمری در روز سه‌شنبه 20 مهر یا چهارشنبه 21 مهر اتفاق افتاده است.

امیرحسن‌زاده*: تقویم رسمی کشور بر اساس هجری خورشیدی است. همان‌طور که از نام آن بر می‌آید، مبداء آن هجرت پیامبر اسلام (صلی‌ا... علیه و آله و سلم) از مکّه به مدینه است و طول سال آن، مدت زمان بین دو عبور متوالی مرکز خورشید از نقطه اعتدال بهاری است که به طور متوسط 365.242198 شبانه‌روز یا 365 شبانه‌روز و 5 ساعت و 48 دقیقه و 45 ثانیه حساب شده است.

برخلاف تصور عموم، تقویمی که امروز از آن استفاده می‌کنیم، از سال 1304 هجری خورشیدی به عنوان تقویم رسمی کشور مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ اما تقویم هجری قمری برای ثبت بسیاری از وقایع تاریخی مورد استفاده مورخان بوده است. ضمن آن‌که بسیاری از مناسبت‌ها و اعیاد تقویم بر پایه هجری قمری است. بنابراین مسئله انطباق تاریخ های تقویم هجری قمری و شمسی همواره مورد توجه منجمین و مورخین بوده است. یکی از این موارد انطباق واقعه عاشورا (10 محرم 61 هجری قمری) با تقویم هجری شمسی است. برای وارد شدن به این بحث، ابتدا نگاهی دقیق‌تر به تقویم هجری قمری می‌اندازیم.

مبنای تقویم هجری قمری
تقویم هجری قمری هلالی، تقویم دینی مسلمانان جهان است. مبدأ این تقویم، اول محرم سالی است که پیامبر اکرم (صلی‌ا... علیه و آله و سلم) از مکة معظمه به مدینة منوره هجرت فرمود. این مبدأ در اغلب کشورهای اسلامی ، روز جمعه 1 محرم سال 1 هجری‌قمری، مطابق 27 تیر 1 هجری‌شمسی و مطابق 16 ژوئیة 622 میلادی (ژولینی) اختیار شده است. سال‌های این تقویم شامل 12 ماه قمری هلالی است که به ترتیب عبارتند از: محرم ،صفر، ربیع‌الاول، ربیع‌الثانی، جمادی‌الاول، جمادی‌الثانی، رجب، شعبان، رمضان، شوال، ذی‌القعده و ذی‌الحجه.

طول ماه هلالی، مدت زمان بین دو لحظة ماه نوی نجومی متوالی است. مقدار متوسط طول ماه هلالی حدود 29.530589 شبانه‌روز یا معادل 29 شبانه‌روز و 12 ساعت و 44 دقیقه و 3 ثانیه است. بنابراین به طور متوسط طول سال قمری برابر با 354.367068 شبانه‌روز = 29.530589 × 12 است. این تقویم به دو شکل هلالی و قراردادی مورد استفاده قرار می گیرد.

تقویم هجری قمری هلالی
در این نوع تقویم که در کشورهای اسلامی به منظور تعیین اعیاد و مناسبت‌های مذهبی استفاده می‌شود، تاریخ اول هر ماه با رؤیت هلال ماه نو در شامگاه روز بیست‌ونهم یا سی‌اُم ماه قبل، تعیین می‌شود. در نتیجه، تعداد شبانه‌روزهای هر ماه قمری برابر با مدت زمان بین دو رؤیت متوالی هلال ماه نو است. این نوع روش آغاز ماه، پیش از اسلام به ویژه در بین اقوام سومری، بابلی و یهودی نیز رایج و سابقه‌ی طولانی داشته است.

پیش‌بینی وضعیت رؤیت هلال ماه‌های قمری به مقادیر مشخصه‌های ماه و خورشید و موقعیت جغرافیایی رصدگر در لحظه غروب خورشیدِ روز بیست‌ونهم ماه قبل بستگی دارد. در واقع در این تقویم کارشناسان با محاسبه مشخصه‌های ماه و خورشید در زمان غروب خورشید روز بیست‌ونهم ماه قمری و مقایسه آن با معیارها و رکوردها، وضعیت رؤیت‌پذیری هلال ماه را پیش بینی می‌کنند.
این امکان وجود دارد که هلال ماه نو در مکانی بر روی کره زمین، دقایقی بعد از غروب خورشید روز بیست‌و‌نهم رؤیت شود و در مکان دیگری رؤیت نشود که این اختلافِ یک شبانه‌روزی در رؤیت هلال ماه‌های قمری، اختلاف یک شبانه‌روزی را در تقویم هجری قمری هلالی کشورهای اسلامی سبب می‌شود.
مطابق حکم شرعی اگر هلال ماه در شامگاه بیست‌ونهم ماه رؤیت شود، آن ماه به پایان رسیده و فردا اول ماه بعد است؛ ولی اگر هلال ماه در شامگاه روز بیست‌ونهم رویت نشد، ماه 30 روزه می‌شود. بنابراین ماه قمری نمی‌تواند 28 روزه یا 31 روزه باشد. ضمن آن‌که در تقویم هجری قمری هلالی، برای توالی ماه‌های 29 و 30 روزه نظم و قاعده مشخصی وجود ندارد. از این رو ممکن است چند ماه متوالی 29 روزه یا 30 روزه وجود داشته باشد.

تقویم هجری قمری قراردادی
تاریخ‌نویسان و سایر پژوهشگران برای سهولت در محاسبات روزمره‌ تقویم هجری قمری و بر طرف کردن اشکالات ناشی از اختلاف در تقویم هجری قمری هلالی در کشورهای اسلامی، از تقویمی به نام«تقویم هجری قمری قراردادی» استفاده می کنند. البته این نوع تقویم در تعیین اول ماه‌های قمری کاربردی ندارد.

مبداء تقویم و نام ماه‌های این تقویم همانند تقویم هجری قمری هلالی است. اما تعداد شبانه‌روز ماه‌های این تقویم، متناوباً 30 و 29 شبانه‌روز است. یعنی ماه محرّم 30 شبانه‌روز، ماه صفر 29 شبانه‌روز و همین‌طور تا آخر در نظر گرفته می‌شود. البته همان‌طور که ذکر شد، این نوع تقویم در تعیین اول ماه‌های قمری تقویم کشورهای اسلامی کاربردی ندارد.

محاسبه عددی تاریخ واقعه عاشورا
همان‌طور که ذکر شد، مبدا هر دو این تقویم ها یکی است اما طول سال آنها با یکدیگر متفاوت است. در واقع طول سال قمری به طور متوسط 10.87513 شبانه‌روز کمتر از سال شمسی است و همین باعت اختلاف 43 ساله بین این دو تقویم شده است (43= 1389-1432). بسیاری از مردم، این مسئله را با جابه جایی ماه مبارک رمضان در بین فصول سال تجربه کرده‌اند.

یک روش به دست آوردن تاریخ هجری شمسی واقعه عاشورا استفاده از همین مقادیر متوسط طول سال شمسی و قمری است. امسال اول محرم 1432 مصادف با سه‌شنبه 16 آذر 1389 بود. با توجه به این‌که از اول محرم سال 61 هجری به اندازه 1371 سال قمری گذشته، پس از آن روز به اندازه 485837.25 شبانه‌روز طی شده است که اگر این عدد را بر طول متوسط سال شمسی تقسیم کنیم به 1330 سال و 65 روز می‌رسیم. این بدان معنی است که اگر از 16 آذر 1389 به این اندازه به عقب برویم به 11 مهر 59 هجری شمسی می‌رسیم که مقارن با اول محرم سال 61 هجری قمری است. بنابراین با این محاسبه ساده درخواهیم یافت که 10 محرم (عاشورا) سال 61 هجری قمری مقارن با 20 مهر سال 59 هجری شمسی است.

محاسبه تاریخ واقعه عاشورا بر اساس رویت هلال
با استفاده از تطبیق تقویم هجری قراردادی با میلادی (به کمک نرم‌افزارهایی مانند (Accurate Times مشخص می‌شود که اول محرم 61 هجری قمری برابر 1 اکتبر 680 میلادی (ژولی) است و بنابراین عاشورا مقارن با 10 اکتبر 680 میلادی (ژولی) یا چهارشنبه 21 مهر 59 هجری شمسی است. البته به دلیل استفاده از تقویم قراردادی این تاریخ می‌تواند یک یا دو روز با تاریخ واقعی اختلاف داشته باشد.

حال با مراجعه به نرم‌افزارهایی مانندMoon Calculator مشخص می‌شود که مقارنه ماه و خورشید (ماه نو) در محرم سال 61 هجری در ساعت 17:11 به وقت محلی روز 28 سپتامبر 680 میلادی اتفاق افتاده و در شامگاه فردای آن روز، 29 سپتامبر، هلال ماه در کربلا به جدایی بیش از 11 درجه از خورشید رسیده و در زمان غروب خورشید، ارتفاع ماه بیش از 8 درجه است. رویت چنین هلالی با چشم غیرمسلح ممکن است؛ بنابراین پیش‌بینی می‌شود که 30 سپتامبر 680 میلادی مقارن با اول محرم 61 هجری قمری باشد. بنابراین 10 محرم مقارن با 9 اکتبر 680 میلادی یا سه‌شنبه 20 مهر 59 هجری شمسی می‌شود.

مطابق این بررسی نتیجه می‌شود که واقعه عاشورا (10 محرم 61 هجری قمری) در روز سه‌شنبه 20 یا چهارشنبه 21 مهر 59 هجری شمسی اتفاق افتاده است.
کارشناس ارشد مرکز تقویم موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران

شاعرمسیحی‌احمدی‌نژاد را متاثر‌كرد

ایرنا:'جورج شكور' شاعر برجسته مسيحي لبنان گفت: من وقتي ايستادگي (امام) حسين در كنار حق و جانفشاني وي را در دفاع از اعتقادش در برابر ظلم را ديدم، به ايشان علاقه مند شدم؛ با صراحت مي گويم اگر با امام حسين در كربلا بودم در ركاب وي مي جنگيدم تا به شهادت مي رسيدم؛اين بزرگترين آرزوي من است.

جورج شكّور اخيرا سرودن كتاب 'حماسه پيامبر' را همزمان با فرارسيدن ميلاد آن حضرت به پايان رساند. اين شاعر مسيحي پيش از اين كتاب 'حماسه امام حسين' را در سال 2001 و كتاب 'حماسه امام علي(ع)' را در سال 2007 منتشر كرده است.
وي كه در دانش لغت و ادبيات عرب تخصص دارد، از برجسته‌ترين شاعران عرب و وصي ادبي سعيد عقل شاعر نام‌آور معاصر است و سال‌هاست علاوه بر فعاليت گسترده ادبي، به تدريس و تعليم اشتغال دارد تاكنون علاوه بر كتاب‌هايي كه تصحيح و تنقيح كرده، به صورت مستقل از وي چندين مجموعه شعري متنوع منتشر شده است و بسياري از شاعران و ادباي برجسته عرب و لبناني در دهه‌هاي گذشته شعر او را تحسين كرده و ستوده‌اند؛ از جمله اميرالشعرا 'أخطل صغير' كه چهل و پنج سال پيش خطاب به او گفته بود: زبان اسرار خود را به تو نوشانده و شعرت اصالت و تازگي را با هم دارد.
جورج شكور از نخستين كساني است كه شعر مقاومت را در لبنان پايه‌گذاري كرده و همواره در مراحل گوناگون تاريخ معاصر سياسي لبنان پا به پاي مقاومت و جريان متعهد و آزادي‌خواه پيش آمده است و به خاطر همين مواضع سياسي تاكنون متحمل مخالفت‌هاي فراواني هم شده، اما مي‌گويد من به حقيقت گواهي مي‌دهم و باورم را به خاطر دنيا عوض نمي‌كنم.
او كه به دلبستگي و شيفتگي شديدش به امير مؤمنان و سيدالشهدا( عليهما السلام ) تصريح و با شور و شوق از سفر خود به نجف و زيارت حرم امام علي (عليه السلام) تعريف مي‌كند، موفقيت خود در مدح اهل بيت را مرهون لطف و ياري الهي مي‌داند.

** چرا يك مسيحي در وصف بزرگان اسلام مي سرايد
جورج شكور شاعر مسيحي لبنان در گفتگوي تفصيلي با ايرنا به مناسبت فرا رسيدن ماه محرم گفت: ديوان شعر جديدي با عنوان 'حماسه رسول(ص)' را به چاپ رسانده كه شامل 67 قصيده بوده و مهم ترين زمان حيات رسول (ص) از زمان تولد تا وفات ايشان را در بر مي گيرد.
وي افزود: من در سرودن اشعار خود از انسانيت انسان شروع مي كنم؛ بيشتر سؤال هايي كه در رسانه هاي خبري از من مي پرسند،بر چگونگي توانايي يك شخص مسيحي در سرودن اشعار حماسي بزرگ پيرامون رسول اكرم (ص)،امام علي (ع) و امام حسين(ع) است كه من در جواب مي گويم انسان ها قبل از اديان وجود داشتند و من هرگز بين هيچ انساني تفاوت قائل نشدم.
جورج شكور در خصوص اهداف خود از سرودن اشعار در وصف شخصيت هاي اسلامي چنين مي گويد: كارمن سرودن شعر تاريخي است و تلاش مي كنم تاريخ را به صورت شعر به خوانندگان ارائه دهم؛ همچنين در خلال آن بيان حقيقت و گسترش محبت و نزديك سازي انسان ها با برادر انسانش و از بين بردن فاصله ميان مردم را دنبال مي كنم.

** در دين اسلام و قرآن هيچ امر ناخوشايندي نديدم
اين شاعر مسيحي سخنان خود را چنين ادامه مي دهد: هدف من از اهدا كردن ديوان اخير خود به تمامي انسان ها اين بوده تا تمامي انسان ها را مورد خطاب قرار دهم؛ از آنجايي كه خداوند از ديدگاه مسلمانان پروردگار جهانيان است
وي در ادامه گفت: من در خلال مطالعاتم از دين اسلام،تاريخ اسلام و قرآن هيچ چيز ناخوشايندي نديدم و بر اين باورم كه تمامي ارزش هاي اسلام ارزش هاي مهر و محبت و عدالت و ايمان است كه براي تمامي انسانها قابل تعميم مي باشد.

** ناديده گرفتن غدير در سيره هاي نبوي
جورج شكور افزود: زندگي نامه هاي بسياري از رسول اكرم(ص) را خواندم تا توانستم ديوان ملحمه الرسول (ص) را به اين وسعت و شموليت و دقت تاريخي و رعايت تسلسل زماني بسرايم، ولي من متأسفم كه برخي از كتاب هاي تاريخي قسمت هاي مهمي از شخصيت رسول(ص) را ناديده گرفتند و حق آن را ادا نكرده اند.
وي تأكيد كرد: با توجه به ظهور شعراي بزرگ شيعه، ولي تا به امروز هيچ شاعري حق رسول(ص) و امام حسين(ع) را نتوانسته به خوبي ادا كند.
جورج شكور با تأكيد بر مطالعه بسياري از زندگي نامه ها تصريح كرد: از جمله اين زندگي نامه ها كتاب 'محمد حسنين هيكل' با عنوان 'زندگي محمد' است، ولي نكته بسيار عجيب در اين كتاب ناديده گرفتن حادثه غدير است؛ من آن را روز ولايت يا روز وصيت نام گذاري كردم.

** من مسيحي ارتودكس و بي طرف هستم
وي با اشاره به اين كه در سرودن ديوان رسول(ص) كتاب هاي زيادي از نويسندگان مذاهب مختلف خوانده است؛ گفت : من نه شيعه هستم نه اهل سنت بلكه من مسيحي ارتودوكس و بي طرف هستم.

** هزينه هاي دفاع از ائمه(عليهم السلام)
وي در ادامه به انتقادات گسترده اي كه به دليل تجليل از ائمه از وي شده اشاره كرد و گفت: يكي از منتقدين وي يك نامه 120 صفخه اي براي وي ارسال كرده است .
جورج شكور تصريح كرد: ديوان حماسه رسول(ص) يك حماسه تاريخي با روش امروزي است كه از خيالات بي فايده خبري نيست و وقتي 'سعيد عقل' شاعر بزرگ لبناني اين ديوان را خواند گفت: 'بولس سلامه' شاعر لبناني تاريخ را با حماسه غدير به نظم در آورد ولي تو تاريخ را با احساسات خود به شعر سرودي. او همچنين ديوان حماسه امام حسين (ع) را بسيار شگفت انگيز خواند و آن را در كل اشعار عربي بي نظير دانست.

** ترسي ندارم
وي افزود: اين احساس من به اسلام ،ارزش دروني من است و من آن را تغيير نخواهم داد، چرا كه من ترسي ندارم؛ من مقاومت را بارها ستودم و بر اين باورم كه ملتي كه حق را شناخت و فهميد كه بالاخره مي ميرد و در راه حق كشته شد،مرده نيست. امام حسين (ع) با شهادت خود جاودان ماند و زندگي را به شهداي بعد خود هديه كرد.
جورج شكور افزود: من هنگامي كه مي خوابم قصائد و ديوان حماسه امام حسين(ع) را روي بالش كنار سرم قرار مي دهم چراكه بر اين باورم كه امام حسين(ع) كنار من مي خوابد؛ اگر به من از سوي آن بزرگواران تلقين نشود، من قادر به نوشتن نيستم، من 75 روز به طور مستمر مطالعه كردم تا توانستم اين حماسه را در خلال 30 روز بسرايم.
جورج شكور با اشاره به برنامه آينده خود براي سرودن حماسه جديد پيرامن حضرت مسيح(ع) گفت: ايران و رهبر و رييس جمهوري آن شايسته تقدير هستند، چرا كه اين كشور جمهوري انسانيت است و داراي اهداف بلند مرتبه اي است و براي آزادسازي ملت ها و حمايت از مستضعفان جهان در برابر استعمار جهاني تلاش مي كند.

** نقش ايران و آمريكا در لبنان
وي با ابراز شگفتي از حملات برخي ها در لبنان عليه ايران افزود: ايران چه كار بيهوده اي در لبنان انجام داده است؟ ايران مانند خورشيدي مهربان مي بخشد ولي چيزي نمي گيرد.
اين شاعر مسيحي تصريح كرد: ايران اسلامي از مقاومت لبنان كه شرف و بزرگي را به عرب بازگرداند حمايت كرد و اگر اين حمايت ايران و مقاومت وجود نداشت، كشور لبناني وجود نداشت بلكه اسراييل در مركز لبنان بود.
وي تأكيد كرد: اگر بدون تعصب مذهبي و طايفه اي بنگريم، در خواهيم يافت كه فارس ها همواره به لبنان كمك كرده اند و در مقابل آمريكايي ها به لبنان مي آيند تا با اعمال فشار بتوانند سياست هاي خود را اجرا و منافع خود را تأمين كنند.
اين شاعر مسيحي افزود: آمريكا جهان را نابود كرده و در منطقه به خصوص در افغانستان،عراق،لبنان و فلسطين جز ويراني و خرابي چيزي برجاي نگذاشته است؛ جز با نابودي آمريكا ، دنياي خراب فعلي درست نخواهد شد.
وي تصريح كرد: اگر آمريكا آن ميزان هزينه اي كه براي اقدامات جنگ طلبانه و تخريبي خود صرف كرده براي راه خير و درست صرف مي كرد، مردم آن را دوست داشتند ولي اين كشور باعث ايجاد كينه و دشمني جهانيان نسبت به خود شده است.

** اشك احمدي نژاد
وي با اشاره به سفر خود به ايران در سال 2009 ميلادي و خواندن اشعار حماسه امام حسين (ع) در جشنواره جهاني شعر، گفت: دكتر 'احمدي نژاد' رييس جمهوري ايران با شنيدن اين اشعار براي احترام و تشكر مرا فراخواند و در كنار خودش نشاند. بعد از دو روز يك خانم ايراني در شيراز به من گفت: احمدي نژاد با شنيدن اشعار تو در مراسم افتتاح جشنواره جهاني شعر اشك ريخت؛من هم به وي گفتم: من اين كار را نكردم، بلكه امام حسين (ع) اين كار را كرد.
وي گفت: من مردم بزرگ ايران را دوست دارم و ارزش بزرگ و موضع شجاعانه آن را و انقلاب بزرگ را ارج مي نهم و براي ايران آرزوي موفقيت و شكوفايي روز افزون دارم، چرا كه ايران كشوري است كه راه درست اسلام را طي مي كند.
گفتني است جورج شكور علاوه بر ديوان هايي پيرامون پيامبر(ص)، امام حسين، امام علي (ع) قصيده شعري به نام من 'شذي شيراز'(بوي خوش شيراز) نيز سروده كه شيراز و دو شاعر بزرگ ايراني اين شهر يعني سعدي و حافظ را وصف كرده است